1. Ahşap güzeldir.
Buna zaten kimsenin bir itirazı yok, herkes ahşabı seviyor. Ama ahşap “gülü seven dikenine katlanır” deyimini geçersiz kılıyor galiba, çünkü dikeni yok. Ahşap pencerenin “güzel” olması görüntüsünden mi yoksa yaptığı görev için “doğru” seçim olmasından mı geliyor acaba?

2. Ahşap uzun ömürlüdür.
İngiliz standartları çam doğramalar için 60 yıl hizmet ömrü veriyor, etrafımızda 100 yıldan beri çalışan pencereler bulmak mümkün. Bize inanmıyorsanız Greenpeace'a ( http://archive.greenpeace.org/~toxics/pvcdatabase/productalt.html ) sorun PVC pencereler için verdikleri ömür 20-25 yıl. Ayrıca ahşap paslanmaz, korozyona uğramaz, mor ötesi ışınların etkisiyle kırılganlaşmaz.

3. Ahşap boyut ve şekil değiştirmez.
Ahşap üstün mekanik özelliklere sahiptir. Ahşabın taşıma gücü, eğrilme ve bükülmeye direnci, ısı değişiklikleri ile boyut değiştirmemesi, onu pencere üretimi için en ideal malzeme yapmaktadır. Örneğin metal doğramalar ısı ile boyut değiştirir ve bu da kasa kanat arasındaki uyumu etkiler, sonuç olarak bir metal doğramanın hava sızdırması 20°C ile 50°C arasında iki kat artabilmektedir. Aynı ısı değişimi ahşap doğramada hiçbir değişiklik yapmaz.

4. Ahşap bakımı ve tamiri kolay.
PVC pencere üreticilerinin “bakım istemez” sloganları çok ilginçtir. PVC ve alüminyum bakım kabul etmiyor ki! Ahşap pencerelerini 5-8 yılda bir boyamanız gerekebilir, ama onu 100 yıl kullanabilirsiniz. PVC pencerenizi ise en fazla 25 yıl sonunda çöpe atmak zorundasınız. En büyük hasara uğramış, çürümüş ahşap pencereyi bile bir marangozun tamir etmesi kolaydır. Çürük kısım kesilip atılır yerine sağlam malzeme eklenir. ahşabın vida tutama kabiliyetinin yüksek olması da çok büyük bir avantaj, kolayca bozulan menteşeleri değiştirebilir, pencere kolunu yenileyebilirsiniz.

5. Ahşap her sekle girer.
Ahşap pencereler sınırsız şekil, doku ve renk olanağı sunar. Ayrıca renk değiştirme olanağı tabi, aynı pencereye bakmaktan sıkılırsanız rengini değiştirebilirsiniz.

6. Ahşap güvenlidir.
Lamine masif ahşap eğrilip bükülmediği için, rüzgar yüklerine dayanıklıdır. Hırsızlar da ahşap pencereleri sevmezler. Ahşap doğramayı PVC gibi kesmek veya kanadı kasadan ayırmak kolay değildir. Bu sorunu aşmak için ahşap dışındaki pencerelerde karmaşık ve pahalı mekanizmalar kullanılmaya başlanmıştır ama bunlar da henüz yetenekli hırsızlarla baş edememektedir.

7. Ahşap ekonomiktir.
Bütün yukarıda sayılan özelliklerinden dolayı ahşap pencerelerin ilk yatırım maliyeti bile PVC ve metal pencerelerden daha düşüktür. Fiyat karşılaştırması yaparken çok sık düştüğümüz bir hata var. Karşılaştırma aynı performansı gösteren iki ürün arasında yapılmalıdır. Uzun vadede ise ahşap, alternatiflerine göre çok daha ucuzdur.

8. Ahşap montajı kolaydır.
Ahşap hata kabul eder. Kör kasada veya pencerenin kendisinde ufak tefek boyut hataları montaj sırasında sıradan bir marangoz tarafından düzeltilebilir.

9. Ahşap ısı yalıtımı konusunda şampiyon!
Ahşabın ısı yalıtımı özelliği çelikten 400 kat, alüminyumdan 1800 kat daha fazla. Bir pencerenin ısı yalıtım özelliği sadece çerçeve malzemesine bağlı değil kuskusuz. Kullanılan camın cinsi, montajı, kasa-kanat arasındaki boşluk, kullanılan metal bağlantı elemanları, pencerenin duvara montajı hepsi çok önemli. Diğer bütün şartlar eşit olduğunda bir ahşap pencerenin ısı yalıtım değeri PVC'den ve ısı köprülü alüminyumdan %10 daha iyi. Çoğunlukla göz ardı edilen en önemli konu ise bir pencerenin kullanım ömrü boyunca bu özellikleri muhafaza etmesi. İşte ahşabın pencere malzemesi olarak en önemli üstünlüğü bu.

10. Ahşap kullanmak çevreyi korur.
Burada sadece küçük bir örnek verelim. PVC pencere üretimi için, aynı boyutlarda bir ahşap pencereye göre, tam sekiz misli enerji harcıyorsunuz. Üstün ısı yalıtım özellikleri, üretim sürecinde sebep olabildiği çevre kirliliğinin azlığı ve en önemlisi; kaynağının yenilenebilir olması, ahşap pencereyi çevre konusunda rakipsiz kılmaktadır.

Ahşap pencereleri ile başı belada olanların bu yazıyı okurken gülümsedikleri muhakkak, ama okumaya devam edin. Kabahat ahşapta değil. Kabahat, tasarımda, şartnamede veya üretimde. Ahşap o kadar mükemmel bir malzeme ki, herkes onun bu özelliğine güvenerek, yeterli dikkat ve özeni göstermiyor. Çağımızın gereksinmeleri, ahşap pencere üretiminde de çağdaşlığı gerektiriyor. Pencere konusunda bazı önemli kaynaklar:

http://windows.lbl.gov/pub
http://www.efficientwindows.org
http://www.nwwda.org
http://www.proholzfenster.de
http://www.bwf.org.uk
http://www.ift-rosenheim.de
http://www.woodforgood.com
http://www.sisecam.com.tr

Ahşap kaynağı yenilenebilen tek yapı malzemesidir.
Bu özelliği, üretimi ve işlenmesi için az enerji istemesi (aynı miktar alüminyumun ellide biri kadar) dönüşebilir olması ve üstün ısı yalıtım özellikleri ile birleştirilince onu çağımızın çevre ve enerji sorunlarına en iyi cevap veren malzemesi yapıyor. Bilinenin aksine ahşap kullanmak ormanların yaşamasını sağlar . Nitekim ahşabı fazla kullanan ülkelerde orman alanları devamlı çoğalıyor. Greenpeace de doğramada ahşabı öneriyor. Ahşap kısa ömürlü değildir .
. Telekomünikasyon hatlarında kullanılan ahşap direklerin hizmet ömrü 50 yıl,
. Su soğutma kulelerinde kullanılan ahşap dolguların 30 yıl,
. Ahşap karayolu köprülerinin 50 yıl,
. Önkorumalı çam doğramanın ise 60 yıl.

aynı alanlarda beton, çelik ve PVC'nin ömürleri bu rakamların yarısına ulaşmıyor. Pencerelerde ısı kaybı, PVC doğrama ile ahşap doğramaya oranla % 33-35 azalmaktadır!!! ısı-cam'lı ahşap doğramanın U değeri 2.7, PVC'nin ise 3.0'tür. Ahşap doğrama PVC'ye göre %10 daha az ısı geçirir.

Ağaç Cinsinin Seçimi
Ahşabın bir önemli özelliği de birbirinden farklı binlerce türü olması. Dünyada 20.000'in üzerinde ağaç türü var, iyi araştırılırsa yapılacak işe uygun tür mutlaka bulunur. Ağaç türleri; renkleri, dokuları, sertlikleri, taşıma kabiliyetleri, dayanıklılıkları, boya tutma kabiliyetleri, kurutulma kolaylıkları, lif düzgünlükleriyle birbirlerinden ayrılırlar. Bu konuda yararlanabileceğiniz iki önemli Web-sitesi var. Birincisi Timber Trade Federation . Burada çok sayıda ahşap türü listelendiği halde, verilen bilgiler kısıtlı. İkincisi ise Wood Web . Wood Web'de listelenen ağaç türleri kısıtlı ancak her tür için çok detaylı bilgi verilmiş. Wood Web ayrıca listesine her ay yeni bir ağaç türü ekliyor. Doğrama için en uygun ağaç türü olarak sarı çam kullanılmaktadır.

Ahşap ve Su
Su, ahşaba sadece dışarıdan gelen ya da ağacın su iletme işlevinden artakalan bir yabancı madde değil, onun asıl bileşenlerinden biridir. Ahşaptaki suyun bir miktarı (%25-30 ) ahşap liflerine kimyasal olarak bağlıdır. Ahşaba yöneltilen eleştirilerden biri ahşabın çalışması, yani ıslanma ya da ortam rutubetinin değişmesi ile boyut değiştirmesidir.
"Pencerem döndü iyi kapanmıyor", ya da "yağmur yağdı şişti açılmıyor” gündelik hayatta sık duyduğumuz şikayetler. Ancak ahşabın seçimi, kurutulması ve ahşap elemanın tasarımı doğru yapılırsa bu problemler ile karşılaşılmaz. Her malzemenin çalıştığı unutulmamalıdır. ahşabın boyu ısı değişince uzayıp kısalmaz Ahşap ısı ile boyut değiştirmez, ısı ile yumuşayıp sertleşmez. Sadece suyla ve sadece enine kesitlerde bir çalışma söz konusudur. Suyla bile ahşap boyuna çalışmaz. İşte bu nedenle çok büyük açıklıklar geçmede ahşap, tasarımcıya büyük olanaklar sağlar. Gündüz-gece arasındaki ısı farklarının yarattığı problemleri çözmek için olağanüstü detay çalışmaları yapmak gerekmez. ahşabın nem ile boyut değiştirirken dönmesi, boyuna kesitinde liflerin düzgünlüğüne dikkat edilerek önlenebilir. Yapılan iş için bu problem çok önemli ise ahşap lamine edilmelidir.

Nem Oranı
Ahşabın nem oranı (rutubeti), kurutulmuş ağırlığının yüzdesi olarak ifade edilir. Yani, yarısı kuru ahşap lifi ve yarısı da nem olan bir parça ahşabın nem oranı %100 dür. Bu sebeple, yeşil kerestenin nem içeriği %100 den çok daha fazla olabilir. Yeni kesilmiş ağaç kururken, içerdiği nemin, kuru ağırlığının %30 u miktarına düşmesine kadar asıl boyutlarını korur. Lif doygunluk noktası olarak bilinen bu noktadan itibaren, kurudukça büzülür. Benzer şekilde, kuru ahşaptaki nem maksimum %30 oranına kadar arttığında şişer. Nem oranının, bu oranın üzerine çıkması daha fazla genleşmeye sebep olmaz. Nem hareketi, sehim (aşağı eğilme), burkulma ve çatlama gibi şekil değişikliklerini de beraberinde getirebilir. Ortamın bağıl rutubet değişiklikleri ahşabın nem oranını ve boyutsal hareketini etkilese de, özellikle dış cephede kullanılan ahşap için asıl etken yağmur sularının ahşabın içine girmesidir. En önemli yol da enine kesitlere ait yüzeylerdir. Bunlar boyuna kesitlere ait yüzeylerin yüzlerce katı su emme kabiliyetine sahiptirler. Düşük geçirgenliğe sahip türlerde, yatay kesitten suyun girmesi yalnızca hafif ve yerel bir ıslanmaya neden olurken; geçirgenliği yüksek ağaçlarda (yumuşak ahşaplarda) nem dağılımı hızlı ve oldukça fazla olmaktadır. Kolaylıkla, %100'ün üzerindeki rutubet seviyelerine ulaşılabilir. Ahşap ne denli dikkatli bir şekilde kurutulursa kurutulsun, nem alması, çürümeye karşı önkoruma işlemi uygulanmış bile olsa, ahşabın özelliklerinde boya tutma kabiliyetini de etkileyecek değişikliklere sebep olacaktır. Bu nedenle özellikle ahşabın, doğrudan suyla temas halinde olduğu dış cephelerde sıvı suyun geçişine karşı koyan ancak buhar halindeki suyun dışarı doğru çıkışına izin veren mikrogözenekli boyalar kullanılmalıdır.

Su esaslı mi, solvent esaslı mi ?
Son zamanlarda su esaslı boyaların moda olması bazı yanlış anlamlara neden oluyor. “Su esaslı boyalar uzun ömürlüdür, solvent esaslılar çabuk bozulur” gibi. Bu varsayım yanlıştır. Bazen solvent esaslı bir ürün su esaslıdan daha uzun ömürlü olabilir. Bu konuda çevre ile ilgili de bazı yanlış varsayımlar mevcut. Su esaslı ürünlerde solventlerin az olması boyama sırasında etrafta bulunan insanların sıhhatleri için artı bir puan kuskusuz. Ancak bazı su esaslı parke cilalarına yeterli sertliği sağlayabilmeleri için karsinojen kimyasallar katılır. Bu nedenle ürünler kendi özellikleri ile değerlendirilmeli, genel varsayımlardan kaçınılmalıdır. Yeni ürünler o kadar karmaşık yapılara sahiptirler ki geleneksel sentetik-selülozik sınıflandırması da artık geçerliliğini yitirmiştir.

Dış ortam boyalarının dayanıklılığı
Bir boyanın, özellikle dış ortamda, hizmet ömrünü saptamak çok zordur. Kaç yıl dayanacağı uygulamaya, ahşabın cinsine ve en önemlisi iklim şartlarına bağlıdır. Bir rakam vermek gerekiyorsa 3-7 yıl denilebilir. Bu boyaların daha önemli bir özelliği hiçbir zaman pullanıp dökülmemesi ve bakımlarının kolay olmasıdır. bazı kuruluşlar, örneğin İngiltere'de TRADA, bu tür boyaları test edip tüketiciye bilgi verirler. Dış ortam boyaları önce yağmur, sıcaklık ve güneşin etkisini taklit eden iklimlendirme etüvlerinde test edilir, ancak asil değerlendirme hakiki saha deneyleri ile yapılır.

Yüzey İşlemleri
Bir boyanın dayanıklılığı, boyanın yapısı kadar uygulandığı yüzeyin özelliklerine de bağlıdır. Dış ortam ahşap boyaları doğrudan temiz ahşabın üzerine sürülmelidir. Bezir yağı, dolgu malzemeleri ve özellikle macun, dış ortam boyalarının en büyük düşmanlarıdır. Genelde son görüntünün düzgün ve pürüzsüz olması istendiğinden boya öncesi planya ve zımpara önerilse de, dış ortamda yüzey ne kadar pürüzlü ise boya ömrü de o kadar fazladır. Kumlanmış ya da sadece şeritten geçmiş dış cephe kaplamaları üzerinde boyanın hizmet ömrü çok daha uzundur. Güneşten etkilenmiş yüzeylerde (solmuş ya da kararmış) boya performansı kötüdür. Ahşap malzeme boyanmadan doğa şartlarında bekletilmemeli, güneşten etkilenmiş yüzeyler ise boyanmadan önce iyice zımparalanarak solmuş ya da kararmış tabaka tamamen kaldırılmalıdır. Budaklardan reçine sızmasını engellemek ya da boya sökmek için yüzeyin yakılması da boyanın hizmet ömrünü azaltır. Yanmış yüzey boyanın ahşaba nüfuz etmesini engeller ve ömrünü kısaltır. Ahşap elemanların üretilmesinde tasarım da her zaman çok önemlidir. Bunun en basit örneği, keskin köselerden kaçınma gerekliliğidir. Ahşap profiller her zaman yuvarlatılmalıdır. Keskin köseler üzerindeki boyanın ömrü yuvarlatılmışa göre çok azdır. Eski ahşap yüzeylerin boyanması Eski ahşap yüzeylere dış ortam ahşap boyaları uygulanmadan önce eski boyanın, özellikle boya yüzeyinde çatlaklar, kabarmalar, dökülmeler varsa, tamamen sökülmesi güneş etkisiyle kararmış ve lif tahribatına uğramış yüzeylerin zımpara ile temizlenmesi gerekir. Eğer eski boyanın ahşap yüzeye tutunması tam ise sadece bir yüzey temizlemesi yeterli olabilir.

Boyanın Sökülmesi
Mevcut boyanın sökülmesi için çeşitli yöntemler mevcuttur.

Mekanik temizleme
En çok tavsiye edilen yöntem boyanın zımpara ile sökülmesidir. Bu yöntemle hem bütün boyanın sökülmesi sağlanır hem de yeni boyanın uygulanması için sağlıklı bir yüzey hazırlanır.Türkiye'de bu işlem için kullanılan klasik titreşimli ve dairesel zımparalar yüzeyde istenmeyen ve düzeltilmesi zor olan çizikler meydana getirmektedir. zımpara işlemini kolaylaştıran çok çeşitli yeni aletler mevcuttur.

Sıcak hava tabancaları
Ahşap yüzeye zarar vermeyecek ikinci yöntem ise sıcak hava tabancaları kullanmaktır. Sıcak hava tabancaları kullanıldıktan sonra yeni boyanın sağlıklı bir şekilde ahşaba bağlanmasını sağlamak için yüzeyin zımparalanması önerilir.

Yakma
Hızlı bir işlemdir ancak ahşap yüzeyde oluşan yanık bölgeler yeni boyanın tutunmasını olumsuz yönde etkiler.

Boya sökücüler
Yukarıdaki metotların uygulanamadığı yerlerde solvent tipi boya sökücüler kullanılabilir. Kostik içeren boya sökücüler daha hızlı çalışır ancak yüzeyde zararlı kalıntılar bırakabilir. Boya sökücü kullanıldıktan sonra yüzey temiz su veya solvent ile temizlenmelidir. Panjur gibi yapıdan sökülebilen malzemeler için Türkiye için yeni bir yöntem ise özel solventlere daldırmadır.

Çürüme ve böcek tahribatının iyileştirilmesi
Boya söküldükten sonra çürümüş ya da elyafı zayıflamış bölümler tamir edilmeli ve yüzeye fırça ile bir önkoruma maddesi uygulanmalıdır.Yeni boya uygulanmasından önce koruyucu maddenin kuruması beklenmelidir.